Duurzaamheid in de gebouwde omgeving

Het meest gehoorde is dat we ‘van het gas af’ moeten. Maar in onze directe omgeving, merken we soms ook een weerstand. Deze weerstand wordt ook gevoed omdat er nog veel onduidelijk is en veel mensen alleen maar denken aan de hoge investeringen waar verduurzaming van de gebouwde omgeving mee samen hangt.
Vanuit de rol van de architect is het belangrijk om duurzaamheid van de gebouwde omgeving en in het bijzonder woningen, op te delen in diverse items:

• Wat kun je doen om de woningen zo comfortabel mogelijk te maken, op een zodanige wijze dat deze zo min mogelijk energie verbruiken?
• Kun je de energie die nodig is om de woningen te laten functioneren, op een zo efficiënt mogelijke wijze inzetten?
• Kun je het gedrag van de gebruiker zodanig beïnvloeden dat de behoefte aan energie zo laag mogelijk wordt?
• Is het mogelijk om de energie die nodig is, zelf op te wekken?

Een woning moet voldoen aan regels die zijn vastgelegd in het bouwbesluit. Om een bouwvergunning te krijgen moeten niet alleen tekeningen worden gemaakt, maar ook berekeningen. Vroeger uitsluitend berekeningen aangaande de constructies, maar de laatste jaren ook aangaande het energieverbruik van de woning. Als je de hierboven geformuleerde vragen beantwoord door er goede of slimme oplossingen voor te ontwerpen is het mogelijk om gebouwen te realiseren die energieneutraal zijn. Dat betekent dat de energie die benodigd is ook door het gebouw (op het perceel van het gebouw) kan worden opgewekt. Met een goede set van berekeningen kun je aantonen dat de woning ook echt energieneutraal is, maar ook dat daarmee de luchtkwaliteit in en het comfort van de woning omhoog gaan. Dat impliceert niet dat deze opgave een eenvoudige is, maar het is mogelijk. Op dit moment worden er al woningen gerealiseerd die energieneutraal zijn en dus in principe niet meer energie verbruiken dan door de woning kan worden opgewekt.
Toch horen wij veel mensen zeggen ‘dat kunnen we toch niet betalen’? Op dit moment zijn de kosten voor de extra isolatie en de complexere technische installaties nog hoger dan voor een traditioneel gebouwde woning. Maar iedereen is ervan overtuigd dat deze op termijn zullen gaan zakken. Als de bouwers gewend zijn aan de nieuwe normen en bouwmethodieken, wordt het meer en meer ‘business as usual’, waardoor de prijzen zullen dalen. Tevens is het een kwestie van ‘waarde creëren’. Als straks alle nieuwbouwwoningen energieneutraal zijn, zullen de woningen met een hoge energierekening waarschijnlijk in waarde gaan dalen, dus op die manier kunnen energie zuinige of energieneutrale gebouwen de extra investeringen terugzien in de meerwaarde van dat vastgoed. In dit geheel speelt de architect een rol, omdat als het goed is hij verstand heeft van zowel de vormgeving van het gebouw, als de energieprestatie eisen die aan het gebouw worden gesteld. Tevens wordt van veel architecten op dit moment verwacht dat ze enig inzicht hebben in de benodigde installaties om energieneutrale gebouwen te ontwerpen.

Naast de hierboven beschreven vorm van duurzaamheid (dat een gebouw niet meer energie verbruikt dan het zelf kan opwekken), is er nog een andere vorm van duurzaamheid. Materiaalgebruik speelt ook een steeds belangrijker rol in het gehele bouwproces. Tijdens de realisatie worden heel veel materialen gebruikt. Voor al deze materialen zijn grondstoffen nodig en is energie nodig om ze te produceren. Bovendien moeten ook alle materialen naar de bouwplaats worden vervoerd. Dat betekent dat ook de materiaalkeuzes een flinke impact kunnen hebben op het bouwen van een woning: is het een materiaal dat ‘lokaal’ wordt geproduceerd, dat zo min mogelijk grondstoffen bevat en dat de productie ervan zo min mogelijk energie kost. Dat zijn allemaal factoren die een invloed op het milieu hebben en bepalen, nog voordat het gebouw in gebruik wordt genomen, hoe groot de ‘C02 footprint’ van het gebouw is.
Tevens is het belangrijk om na te denken of de afvalstroom die kan ontstaan bij de sloop van het gebouw. Zijn de gebruikte materialen goed te scheiden of te hergebruiken. Of zijn de materialen ‘bio-based’, waardoor ze heel goed afbreekbaar zijn.

Kortom het ontwerpen en bouwen van een woning is een vat vol met belangrijke en spannende keuzes, waarbij een architect de opdrachtgever heel goed kan begeleiden.